6 Haziran 2010 Pazar

Türk Edebiyatının Devirlere Ayrılmasındaki Kıstaslar

.



Türk Edebiyatının Devirlere Ayrılmasında Kıstaslar


Türk Edebiyatı kavramı, Türk milletinin meydana getirdiği sözlü ve yazılı edebî eserlerin bütününü ifade eder. Türk milletinin çok eski ve zengin bir edebiyatı vardır. Çok geniş bir coğrafyada yaşamakta olan Türk milleti, özellikle 13. yüzyıldan sonra, farklı edebî oluşumlara sahip olmuştur. Ortak değerleri işlemekle beraber, coğrafya ve "şive"lerin edebî incelikler kazanması, 14. yüzyıldan sonra belirginleşir. Millet hayatı ile edebiyatın sıkı ilişkisi vardır. Bir milletin coğrafi, iktisadî ve sosyal yapısındaki gelişmeler, o milletin edebiyatına yansır.Her toplum, tarih içinde, bazı değişmelere uğrayarak yaşayıp gider.Türk milleti de, çeşitli ülkelerde, farklı devletler kurarak tarih içinde devam etmiştir. Bu devamlılık, gelişerek değişme, değişerek gelişme anlayışına uygun düşer.Kültürümüzdeki olumlu ve zenginleştirici değişmeler, edebiyat hayatımıza yansımıştır. Bu değişmelerden bazıları,büyük farklılıklara yol açacak güç ve ölçüdedir. Bu farklılaşmalar edebiyatımızın çeşitli devrelerinin değişik isimlerle anılmasına sebep olmuştur.

Türk Edebiyatı'nın çeşitli devrelere ayrılmasında esas alınan kıstasları kısaca açıklayalım:

1.Dil Anlayışı ve Dil Coğrafyası:

Edebiyatın temel malzemesi dildir. Dil, edebiyatın temel taşıdır. Dil canlı bir varlık olduğu için,zamanla bir takım değişikliklerin olması kaçınılmalıdır.Bu değişikliklere edebiyat eserlerinde çok açık şekilde görülür.

Türkler geniş bir coğrafyaya yayıldıkları için, dilleri de bölgelere göre az-çok farklılık gösterir. Değişik bölgelerdeki göstergesi dil olan kültürel farklılıklar, dil coğrafyasını ortaya çıkartır.
Türk Edebiyatı'nın devrelere ayrılmasında mühim unsurlardan biri dildir.Günümüzde yedi ayrı şive, iki de lehçe ile Türkçe edebî eserler verilmektedir.

Lehçe,bir dilin ayrılma zamanı kolayca belirlenemeyen bir tarihte, ana dilden koparak, fonetik (ses bilgisi), morfolojik (kelimelerin şekil ve oluşumunu konu edinen bilim) ve sentaks (cümle bilgisi) bakımından farklılaşmış hâlidir. Türkçe'nin Saha (Yakut) lehçesi ve Çuvaş lehçesi vardır.
Şive, bir dilin belirlenebilen bir tarihte ana dilden ayrılarak,gerek fonetik,gerek morfolojik, gerekse sentaks bakımından diğerlerine oranla az-çok farklılaşmasıdır: Özbek şivesi,Kırgız şivesi,Kazak şivesi vb.

Gerek lehçeler, gerekse şiveler, edebî diller halinde yaşayıp gitmektedir. Aynı alfabe kullanımı ile kültür ilişkilerinin artması edebî dilleri yakınlaştırabilecektir.

2.Kültürel Farklılaşma:

Edebiyat, kültürel değerleri dil ile ifade eden bir sanat dalıdır. Kültürel değerlerin gelişmeleri ve değişmeleri edebiyata yansır.

Türklerin bozkır kültürü ile yerleşik hayata geçtikten sonraki kültürleri arasında farklar vardır. Sözlü bir kültürden yazılı bir kültüre geçiş edebiyatı zenginleştir-miştir.İslamiyet'in kabulü ile Türklerin kültür yapısında bazı değişiklikler olmuştur. Orta Asya'dan Batıya göçler de, yine kültür değişmelerine yol açmıştır. Batı ülkeleri ile savaşlar veya serbest ilişkiler sonucunda da, kültür yapımızda bazı değişiklikler meydana gelmiştir. Bu değişiklikler de, edebiyatımızın devrelere ayrılmasında esas alınan kıstaslardan biri olmaktadır.

3.Dinî Hayat:

Din, hem tek başına kişiyi, hem de toplum hayatını etkileyen ve biçimlendiren inançlar, davranışlar sistemidir.

Din,toplumun sosyal yapısını etkileyen önemli bir faktördür. Kaynağı dindenalan değerler ve kurallar, toplumun düşünce yapısını, insana bakış açısını, ferdin zevk anlayışını değiştirebilir. Bu değişiklikler edebiyat eserlerine de yansır. İsa'nın doğumunun 840. yılından sonra Türkler İslamiyet'e küçük gruplar hâlinde girmeye başladılar. Edebiyat eserleri de, kabul edilen yeni din ile ilgili etkileri taşımaya başladı.

Ana yurt devrine ait edebî metinlerde, İslamiyet'in kabulünden önceki Türk dinlerine ait değer ve kurallar yer alır. İslâm'ın kabulünden sonra, İslâm dini ile ilgili ortak konular ve motifler, edebiyatımıza taşınmıştır. İslâm medeniyeti; edebiyat hayatımıza şekil ve muhteva bakımından katkılarda bulunmuştur. Türk Edebiyatı'nın devrelere ayrılmasında dinî hayalın da önemli bir rolü olmuştur.

TÜRK EDEBİYATI DEVİRLERİ

1.İslamiyet’in Kabulünden Önceki Türk Edebiyatı(?-11.yy)
a)Sözlü Dönem Türk Edebiyatı(?-8.yy)
b)Yazılı Dönem Türk Edebiyatı(?-8.yy)
2.İslam Kültürü Etkisindeki Türk Edebiyatı(11.yy-19.yy)
a)Halk Edebiyatı
*Anonim Halk Edebiyatı
*Tekke Edebiyatı
*Aşık Edebiyatı
b)Divan Edebiyatı
3.Batı Kültürü Etkisindeki Türk Edebiyatı(19.yy- ...)
a)Tanzimat Edebiyatı
b)Servet-i Fünun Edebiyatı
c)Fecr-i Ati Edebiyatı
d)Milli Edebiyat
e)Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı

Hiç yorum yok: